Zero-based Budget คืออะไร? วิธีจัดงบให้เงินทุกบาทมีหน้าที่

Zero-based Budget คืออะไร

Zero-based Budget (ZBB) คือการจัดงบที่ “เริ่มจากศูนย์” ทุกเดือน แล้วให้ เงินทุกบาทมีหน้าที่ ก่อนเริ่มใช้จริง

สูตรจำง่ายคือ

รายได้ - ค่าใช้จ่าย (รวมออม/หนี้/ลงทุน) = 0

ไม่ได้แปลว่าเงินต้องหมดทุกบาท แต่แปลว่า ทุกบาทถูกจัดสรรแล้ว ไม่ปล่อยให้เงินลอยจนเผลอใช้

ในบริบทของ tangboe แนวคิดนี้คือการ “ตั้งใจจัดงบก่อนใช้” แล้วค่อยใช้เงินตามแผนจริง ๆ ไม่ใช่ใช้ก่อนแล้วค่อยงมสรุปทีหลัง

ทำไมคนส่วนใหญ่คุมงบไม่อยู่

• เรารู้รายรับ แต่ไม่รู้รายจ่ายจริง
• เราตั้งงบ “แบบอยากเป็น” ไม่ใช่ “แบบที่ทำได้จริง”
• เราไม่กันเงินสำหรับรายจ่ายไม่ประจำ ทำให้พังทีเดียว

ถ้าคุณเจอปัญหาแบบนี้ ZBB จะช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้นทันที

ต่างจากงบทั่วไปยังไง

• งบทั่วไปมักตั้งเป็น “เพดานคร่าว ๆ” แล้วค่อยดูทีหลัง
• Zero-based Budget ตั้ง “หน้าที่เงิน” ก่อนใช้จริง

ถ้าคุณคุมงบด้วยสูตร 50/30/20 อยู่แล้ว ZBB จะช่วยทำให้ “ละเอียดขึ้น” และคุมเงินจริงขึ้น อ่านพื้นฐานสูตรนี้ได้ที่นี่: สูตร 50/30/20 คืออะไร

Zero-based Budget เหมาะกับใคร

• คนที่เงินเดือนคงที่ แล้วอยากคุมงบให้แน่นขึ้น
• คนที่รู้สึกว่า “เงินหายไปไหนไม่รู้”
• คนที่อยากออม/จ่ายหนี้ให้ต่อเนื่องจริง ๆ
• คนที่อยากเห็นภาพเงินแบบชัดและจับต้องได้

ถ้ายังไม่เคยตั้งงบเลย เริ่มจากพื้นฐานก่อนจะง่ายกว่า: ตั้งงบรายเดือนแบบทำได้จริง

เช็กลิสต์ก่อนเริ่ม ZBB

• รู้รายได้สุทธิ (หลังหักทุกอย่าง)
• รู้ค่าใช้จ่ายจำเป็นต่อเดือน
• รู้ยอดหนี้ขั้นต่ำที่ต้องจ่าย
• รู้เป้าหมายออมที่อยากทำให้ได้จริง
• มีเวลารีวิวปลายเดือนสั้น ๆ

ถ้าพร้อมแล้ว ไปลงมือจัดงบได้เลย

วิธีทำ Zero-based Budget แบบ 7 ขั้น (ทำได้ทันที)

1) รู้รายได้สุทธิจริง

เงินเดือนหลังหัก + รายได้เสริมที่ “แน่ใจว่าได้” ถ้ามีรายได้ไม่แน่นอน ให้ใช้รายได้ขั้นต่ำเป็นฐานก่อน

2) ใส่ค่าใช้จ่ายจำเป็นก่อน

ค่าเช่า / ค่าน้ำไฟ / ค่าเดินทาง / ค่าเน็ต หมวดนี้คือ “ต้องจ่ายแน่” ให้ใส่ก่อนเสมอ

3) กันงบออมและหนี้ให้ชัด

ออมก่อนเสมอ แล้วค่อยจัดงบส่วนอื่น ถ้ากำลังปลดหนี้ ให้กันงบโปะหนี้ไว้เหมือนค่าใช้จ่ายจำเป็น

4) ใส่งบรายจ่ายผันแปร

อาหาร / ของใช้ / สังสรรค์ / เดินทางนอกแผน คุมด้วยเพดานรายเดือนที่ทำได้จริง

5) กันงบ “เผลอ” ไว้เสมอ

ชีวิตจริงมีหลุดบ้าง ให้มีช่องนี้ไว้กันงบพัง แนวคิดนี้เหมือน “ตั้งงบเผลอให้ถูกกฎหมาย” นั่นเอง

6) กันงบรายจ่ายไม่ประจำ

เช่น ประกันรถ ซ่อมใหญ่ ของขวัญเทศกาล กันเป็นรายเดือนเพื่อไม่ให้เดือนนั้นพัง

7) ทบทวนปลายเดือน แล้วปรับใหม่

งบที่ดีคือ “งบที่ทำได้จริง” ไม่ใช่งบที่สวย ถ้าใช้เกินหมวดไหน ให้เพิ่มงบหมวดนั้นในเดือนถัดไป

ตัวอย่าง ZBB แบบเร็ว ๆ (รายได้ 25,000 บาท)

รายได้สุทธิ 25,000 บาท

• ค่าเช่า 6,000
• ค่าน้ำไฟเน็ต 1,500
• เดินทาง 2,000
• อาหาร 6,000
• ออม 4,000
• หนี้ 3,000
• งบเผลอ 1,000
• สังสรรค์ 1,500

รวม = 25,000 บาทพอดี

ผลลัพธ์คือ ทุกบาทมีหน้าที่ ไม่ต้องเดา

ตัวอย่าง ZBB แบบที่สอง (รายได้ 40,000 บาท)

รายได้สุทธิ 40,000 บาท

• ค่าเช่า/ผ่อน 10,000
• ค่าน้ำไฟเน็ต 2,500
• เดินทาง 3,000
• อาหาร 8,000
• ออม 6,000
• ลงทุน 3,000
• หนี้ 3,500
• งบเผลอ 2,000
• สังสรรค์ 2,000

รวม = 40,000 บาทพอดี

ถ้ารู้ว่าเดือนนี้มีค่าใช้จ่ายพิเศษ ก็ย้ายงบจากหมวดอื่นมาแทน

ถ้ารายได้ไม่แน่นอน ทำ ZBB ได้ไหม

ทำได้ แต่ให้ใช้ “รายได้ขั้นต่ำ” เป็นฐานก่อน เช่น เดือนหนึ่งได้ 20k-30k ให้ตั้งงบจาก 20k ก่อน ถ้าได้เพิ่มค่อยเติมงบในหมวดที่ต้องการ (ออม/ท่องเที่ยว/หนี้)

อ่านต่อสำหรับคนรายได้ไม่แน่นอน: รายได้ไม่แน่นอนจัดการยังไง

ZBB กับรายจ่ายไม่ประจำ (Irregular Expenses)

ZBB จะทำงานดีขึ้นถ้าคุณแยกเงินสำหรับรายจ่ายไม่ประจำไว้ล่วงหน้า เช่น ประกันรถ ค่าเดินทางกลับบ้าน ของขวัญเทศกาล

นี่คือเหตุผลที่หลายคนงบพัง แม้ตั้งงบดีแล้ว เพราะไม่ได้กันเงินก้อนใหญ่ไว้ล่วงหน้า

อ่านต่อ: ค่าใช้จ่ายไม่ประจำคืออะไร

วิธี “ปรับงบ” เมื่อใช้เกิน

• หากใช้เกินหมวดอาหาร ให้ลดหมวดสังสรรค์แทน
• หากใช้เกินหมวดเดินทาง ให้ย้ายงบจากหมวดอื่นก่อน
• ห้ามบอกตัวเองว่า “เดือนหน้าค่อยว่ากัน” เพราะจะหลุดเรื่อย ๆ

หลักคือ ย้ายงบแบบมีเหตุผล ไม่ใช่ปล่อยให้ยอดเกินโดยไม่มีแผน

วิธีใช้ tangboe ให้ช่วยทำ ZBB ได้ง่ายขึ้น

• จดรายรับรายจ่ายทุกวันให้ครบ
• แยกหมวดรายจ่ายให้ชัด
• ใส่แท็ก #เผลอ สำหรับรายจ่ายจุกจิก
• ดูสรุปปลายเดือนแล้วปรับงบใหม่

ถ้าเริ่มจดยังไม่ถนัด ลองเริ่มจากบทความนี้: เริ่มจดรายรับรายจ่ายยังไงให้ไม่เลิก

ปัญหาที่เจอบ่อย และวิธีแก้

• งบแน่นเกินไปจนทำไม่ได้จริง → เพิ่มงบเผลอให้พอหายใจ
• ลืมรายจ่ายไม่ประจำ → ใส่ไว้เป็นหมวดประจำในงบ
• ไม่ทบทวนปลายเดือน → ตั้งเวลา 10 นาที/เดือนพอ

ถ้าลืมรายจ่ายรายปี ลองเช็กก่อน: รายจ่ายรายปีที่มักลืม

คำถามที่พบบ่อย

ต้องทำให้เหลือ 0 จริงไหม

ไม่ต้องหมดทุกบาท แต่ทุกบาทต้อง “ถูกกำหนดบทบาท” ไว้แล้ว

ถ้ามีหนี้หลายก้อน ควรทำยังไง

กันงบโปะหนี้ไว้ก่อน แล้วค่อยจัดงบส่วนอื่น ถ้าต้องการเทคนิคปลดหนี้: ปลดหนี้แบบ Snowball vs Avalanche

ต้องทำทุกเดือนไหม

ควรทำทุกเดือน แต่ถ้าขี้เกียจ ให้ทำแบบย่อแล้วค่อยปรับก็ได้

ทำ ZBB แล้วต้องไม่ใช้เงินสนุกเลยไหม

ไม่จำเป็น ให้มีหมวดสังสรรค์เสมอ จะทำให้ทำต่อได้จริง

สรุป

Zero-based Budget เหมาะกับคนที่อยากคุมเงินแบบชัด ๆ หัวใจคือ จัดสรรเงินทุกบาทก่อนใช้จริง

ถ้าคุณอยากเห็นภาพเงินแบบจริงจัง และลดเงินรั่วให้ได้จริง เริ่มจาก ZBB เดือนนี้เลย แล้วค่อย ๆ ปรับให้เข้ากับชีวิตจริงของเรา